۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶ ــ تحقیقات جدید نشان میدهد که داشتن رژیم غذایی که حاوی میزان محدودی از غذاهای فوقفرآوریشده (UPFs) است و انجام ورزش میتواند خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را حتی در افرادی که استعداد ژنتیکی شدیدی برای این بیماری دارند، کاهش دهد. این یافتهها در نشست سالانهٔ انجمن اروپایی مطالعهٔ دیابت (EASD) در میلان ایتالیا، از ۲۸ سپتامبر تا ۲ اکتبر، ارائه میشود.
تحلیل دادههای دهها هزار نفر در بریتانیا نشان داد افرادی که غذاهای فوقفرآوریشده کمتری مصرف کرده و بهطور منظم فعالیت بدنی متوسط تا شدید (MVPA) داشتند، تا ۷۰ درصد کمتر در معرض خطر ابتلا به دیابت قرار داشتند. در میان افرادی که استعداد ژنتیکی شدیدی داشتند، ترکیب رژیم غذایی و ورزش، خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را به نصف کاهش داد.
ونگشین شو از دانشگاه سیتی هنگکنگ که رهبری این تحقیق را بر عهده داشت، میگوید: «دیابت نوع ۲ حاصل ترکیبی از حساسیت ژنتیکی فرد و سبک زندگی اوست. از نظر سبک زندگی، مصرف بیشتر غذاهای فوقفرآوریشده با خطر بالاتر ابتلا مرتبط است، در حالی که فعالیت بدنی نقش محافظتی در برابر این بیماری دارد.»
او افزود: «با این حال، اینکه آیا کاهش مصرف این غذاها میتواند حساسیت ژنتیکی را تعدیل کند یا خیر، مشخص نبود؛ همچنین نمیدانستیم که آیا ورزش میتواند اثرات منفی غذاهای فوقفرآوریشده را خنثی کند یا نه. دانستن این موضوع مهم است زیرا برخلاف حساسیت ژنتیکی، رژیم غذایی و فعالیت بدنی قابل تغییر هستند و افراد میتوانند آنها را اصلاح کنند.»
برای دستیابی به این پاسخ، دکتر شو و همکارانش در دانشگاه سیتی هنگکنگ، دادههای ۵۶,۹۶۴ بزرگسال را از مطالعهٔ «بیوبانک بریتانیا» (با میانگین سنی ۶۹.۵ سال و ۴۲.۳ درصد مرد) بررسی کردند. پرسشنامههای دقیق، اطلاعات مربوط به میزان مصرف غذاهای فوقفرآوریشده را بر اساس سیستم «نووا» (Nova) در ابتدای مطالعه ارائه دادند. میزان فعالیت بدنی متوسط تا شدید (MVPA) نیز از طریق ردیابهای فعالیت که به مدت یک هفته روی مچ دست بسته شده بود، محاسبه شد. فعالیت متوسط تا شدید شامل تمریناتی است که ضربان قلب و سرعت تنفس را افزایش میدهد؛ مانند پیادهروی سریع، دوچرخهسواری، کوهنوردی و پیادهروی با سگ. ورزشهای حرفهای، کارهای خانه و باغبانی که نیاز به تلاش بدنی مداوم دارند نیز در این دسته قرار میگیرند. حساسیت ژنتیکی به دیابت نوع ۲ نیز از طریق دادههای ژنتیکی تخمین زده شد.
در طول دوره پیگیری میانگین ۷.۸ ساله، ۹۲۶ نفر از شرکتکنندگان به دیابت نوع ۲ مبتلا شدند. همانطور که انتظار میرفت، مصرف بیشتر غذاهای فوقفرآوریشده با افزایش خطر بیماری و فعالیت بدنی متوسط تا شدید با کاهش خطر مرتبط بود. با هر ۱۰ درصد افزایش در سهم وزنی غذاهای فوقفرآوریشده در رژیم غذایی، خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ نیز ۷ درصد، افزایش یافت.
در مقابل، شرکتکنندگانی که توصیههای سازمان جهانی بهداشت (WHO) مبنی بر انجام حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی متوسط تا شدید در هفته را رعایت میکردند، نسبت به کسانی که کمتر ورزش میکردند، ۳۹ درصد کمتر در معرض خطر ابتلا به دیابت بودند.
تحلیلهای بیشتر نشان داد که کاهش مصرف غذاهای فوقفرآوریشده و فعالیت بدنی، هر دو بهطور نسبی میتوانند حساسیت ژنتیکی به دیابت نوع ۲ را تعدیل کنند. در افرادی که از نظر ژنتیکی در معرض خطر بالایی بودند، مصرف کمتر این غذاها (تقریباً شامل ۱۱٪ یا کمتر از کل وزن رژیم غذایی) با ۳۵ درصد احتمال کمتر ابتلا همراه بود و رعایت توصیههای فعالیت بدنی نیز با ۳۳ درصد کاهش خطر همراه بود.
محققان همچنین نوشتند: به نظر میرسد ورزش اثر منفی غذاهای فوقفرآوریشده را کاهش میدهد، حتی در افرادی که استعداد ژنتیکی بالایی دارند. در میان شرکتکنندگانی که میزان مصرف این غذاها بالا بود (۳۳٪ یا بیشتر از وزن کل رژیم غذایی)، رعایت توصیههای سازمان جهانی بهداشت منجر به کاهش ۳۱ درصدی خطر در افراد با خطر ژنتیکی بالا، و کاهش ۵۷ تا ۵۸ درصدی در افراد با خطر متوسط و پایین شد.
ترکیب کاهش مصرف غذاهای فوقفرآوریشده و فعالیت بدنی، محافظت بسیار بیشتری ایجاد کرد؛ بهطوری که در افراد با استعداد ژنتیکی بالا، این ترکیب منجر به ۴۹ درصد کاهش خطر، در افراد با استعداد ژنتیکی متوسط ۷۰ درصد و در افراد با استعداد ژنتیکی پایین ۵۹ درصد کاهش خطر، شد.
نویسندگان مقاله تأکید کردند که این نتایج بر اهمیت در نظر گرفتن تغییرات سبک زندگی بهصورت همزمان (و نه جداگانه) تأکید دارد. آنها خاطرنشان کردند که این یافتهها مشاهداتی هستند و نمیتوانند رابطه علت و معلولی را ثابت کنند، اما با توصیههای فعلی برای پیشگیری از دیابت همسو هستند.
دکتر ونگشین شو در پایان گفت: «مطالعهٔ ما نشان میدهد که ژنهای ما سرنوشت ما نیستند. حتی در میان افرادی با استعداد ژنتیکی بالا، مصرف کمتر غذاهای فوقفرآوریشده و فعالیت بدنی منظم، با کاهش چشمگیر خطر ابتلا همراه بود. اگرچه نمیتوان گفت از دیابت نوع ۲ همیشه میتوان پیشگیری کرد، اما نتایج ما نشان میدهد که انتخابهای سبک زندگی سالم میتواند خطر ابتلا به این بیماری را در افراد با هر زمینۀ ژنتیکی، کاهش دهد.»
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2026-09-ultra-foods-physically-diabetes-genetic.html